Hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý và ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.

Quy định về phân loại hệ thống trí tuệ nhân tạo

Theo Nghị định số 142/2026/NĐ-CP, hệ thống AI được phân loại dựa trên mức độ rủi ro phát sinh trong quá trình sử dụng. Việc phân loại căn cứ vào khả năng tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn con người; an ninh mạng, an ninh quốc gia, trật tự xã hội và lợi ích công cộng.

Hệ thống AI được chia thành các mức: (1) Hệ thống AI rủi ro thấp; (2) Hệ thống AI rủi ro trung bình; (3) Hệ thống AI rủi ro cao.

Nghị định quy định tổ chức, cá nhân phát triển hoặc cung cấp hệ thống AI có trách nhiệm thực hiện việc đánh giá, phân loại trước khi đưa hệ thống vào sử dụng và chịu trách nhiệm về kết quả phân loại. Việc áp dụng nguyên tắc quản lý theo mức độ rủi ro nhằm bảo đảm kiểm soát phù hợp đối với từng loại hệ thống AI, tránh gây cản trở hoạt động đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn trong ứng dụng công nghệ.

Yêu cầu quản lý đối với hệ thống AI có rủi ro cao

Đối với hệ thống AI có rủi ro cao, Nghị định quy định nhiều yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn nhằm kiểm soát các nguy cơ phát sinh trong quá trình vận hành.

Nhà cung cấp hệ thống AI có rủi ro cao phải thiết lập và duy trì hệ thống quản lý rủi ro đối với hệ thống do mình cung cấp phù hợp với mục đích sử dụng, phạm vi triển khai và mức độ rủi ro của hệ thống.

Bên triển khai hệ thống AI có trách nhiệm vận hành đúng mục đích sử dụng, thường xuyên giám sát hoạt động của hệ thống, kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an toàn hoặc sai lệch trong quá trình vận hành.

Trường hợp phát hiện hệ thống AI có nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, an ninh mạng hoặc lợi ích công cộng, tổ chức triển khai phải áp dụng ngay biện pháp kiểm soát, hạn chế rủi ro và thực hiện thông báo theo quy định.

Quy định về minh bạch và bảo vệ dữ liệu

Nghị định số 142/2026/NĐ-CP yêu cầu các tổ chức, cá nhân phát triển và triển khai AI phải bảo đảm tính minh bạch trong quá trình sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Đối với nội dung do AI tạo ra có khả năng gây nhầm lẫn với thông tin thật, đặc biệt là hình ảnh, âm thanh, video mô phỏng con người hoặc sự kiện thực tế, phải có biện pháp nhận diện hoặc cảnh báo phù hợp cho người sử dụng.

Nghị định cũng quy định trách nhiệm bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và không được sử dụng AI cho các mục đích vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân./.

                                                                                                                                                                                                                          (KHCN &MT)