Pháp luật về xây dựng từ “quản lý” đến “kiến tạo phát triển”

Theo bà Đặng Thị Hải Yến, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Xây dựng), công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng được đẩy mạnh nhằm giúp người dân và doanh nghiệp sớm tiếp cận các quy định mới.

Nhiều nội dung đổi mới, đột phá

Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã tham mưu trình ban hành và ban hành theo thẩm quyền nhiều văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực xây dựng. Những nội dung được sửa đổi, bổ sung hướng tới mục tiêu gì, thưa bà?

Nhiều dự thảo luật do Bộ Xây dựng chủ trì tham mưu đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực trong năm 2026 và 2027.

Điển hình là Luật Xây dựng 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026; Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc số, có hiệu lực vào ngày 1/3/2027…

Các văn bản hướng dẫn thi hành, quy định chi tiết cũng được kịp thời trình ban hành, ban hành theo thẩm quyền, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho việc triển khai thực hiện. Trong đó, có 8 văn bản quy định chi tiết Luật Đường sắt (4 nghị định, 4 thông tư); 7 văn bản quy định chi tiết Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (6 nghị định, 1 thông tư); 7 văn bản quy định chi tiết Luật Xây dựng (6 nghị định, 1 thông tư)…

Các văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc ban hành mới đã kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chuyển từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển" với nhiều nội dung đổi mới, đột phá.

Đồng thời, tác động mạnh mẽ tới sự phát triển cơ sở hạ tầng quốc gia; tăng cường phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động cho địa phương; ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, giải quyết các vấn đề bất cập từ thực tiễn, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Nhiều văn bản quy phạm pháp luật có nội dung quy định về phân cấp, phân quyền tác động trực tiếp đến cơ quan quản lý Nhà nước khi có thay đổi về thẩm quyền, trách nhiệm.

Khắc phục bất cập trong đầu tư xây dựng

Theo bà, những những điểm mới đột phá trong Luật Xây dựng tác động như thế nào đến người dân, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý?

Luật Xây dựng 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025, đã thể chế hóa bốn Nghị quyết của Bộ Chính trị được coi là "bộ tứ trụ cột" để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới (các Nghị quyết 57, 59, 66 và 68).

Theo đó, hệ thống pháp luật về xây dựng được hoàn thiện hơn theo hướng xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp; tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng, tạo điều kiện thuận lợi, minh bạch, bình đẳng cho người dân và doanh nghiệp; khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn công tác đầu tư xây dựng.

Đặc biệt, trong quản lý hoạt động xây dựng, nổi bật là các nội dung đổi mới về quản lý dự án đầu tư xây dựng, thiết kế xây dựng, cấp giấy phép xây dựng và quản lý năng lực hoạt động xây dựng; quy định về phân loại dự án để xác lập các nội dung quản lý Nhà nước về xây dựng theo từng hình thức đầu tư.

Sửa đổi quy định về hình thức "Ban quản lý dự án chuyên ngành, Ban quản lý dự án khu vực" thành "Ban quản lý đầu tư xây dựng". Điều này nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt cho các chủ đầu tư trong tổ chức thực hiện, phù hợp với việc sắp xếp lại bộ máy chính quyền Trung ương, chính quyền địa phương 2 cấp.

Phân định rõ ràng hơn quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng nhằm đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình; nâng cao vai trò, trách nhiệm của tư vấn thiết kế, tư vấn thẩm tra trong các nội dung về chuyên môn.

Luật cũng bỏ thủ tục thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt tại cơ quan chuyên môn về xây dựng đối với tất cả các thiết kế xây dựng sau khi dự án đầu tư được phê duyệt, việc thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt sẽ do chủ đầu tư thực hiện.

Quy định chung về các loại thiết kế xây dựng để tăng tính chủ động, linh hoạt cho người quyết định đầu tư, chủ đầu tư trong triển khai thực hiện.

Thực hiện nguyên tắc từ giai đoạn chuẩn bị đến thời điểm khởi công xây dựng, cơ quan quản lý Nhà nước về xây dựng chỉ kiểm soát một lần đối với mỗi dự án, công trình xây dựng.

Theo đó, công trình thuộc đối tượng thẩm định tại cơ quan chuyên môn về xây dựng thì không phải cấp giấy phép xây dựng; đối với các công trình còn lại, cơ quan quản lý Nhà nước về xây dựng thực hiện quản lý thông qua thủ tục cấp giấy phép xây dựng.

Cùng đó, Luật còn mở rộng đối tượng công trình miễn giấy phép xây dựng.

Những nội dung sửa đổi lần này giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp thế nào, thưa bà?

Những nội dung sửa đổi trong Luật mới đã giúp đơn giản hóa tối đa về điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép xây dựng.

Tất cả công trình đủ điều kiện có thể thực hiện thủ tục trực tuyến toàn trình; đơn giản hóa về hồ sơ với điều kiện phải phù hợp với quy hoạch và mục đích sử dụng đất.

Đáng chú ý, quy định mới giúp nâng cao trách nhiệm của tư vấn thiết kế về đảm bảo an toàn công trình, cơ quan cấp phép chỉ thực hiện kiểm tra kết quả thực hiện của tư vấn; đồng thời, giảm tối đa thời gian thực hiện cấp giấy phép.

Các nội dung sửa đổi, bổ sung cũng cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh trong quản lý năng lực hoạt động xây dựng gồm: Bỏ yêu cầu về điều kiện năng lực và chứng chỉ năng lực của doanh nghiệp tự kê khai, công khai năng lực trên hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật cũng như chủ đầu tư; cắt giảm một số lĩnh vực yêu cầu phải có chứng chỉ hành nghề của cá nhân; ứng dụng BIM trong quản lý thiết kế xây dựng...

Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm

Trong bối cảnh nhiều quy định mới được ban hành và có hiệu lực, Bộ Xây dựng có giải pháp gì để triển khai thực hiện việc tuyên truyền, giúp người dân, doanh nghiệp và đội ngũ cán bộ thực thi công vụ dễ tiếp cận, hiểu đúng và thực hiện nghiêm, thưa bà?

Bộ Xây dựng đã tập trung vào nhiều nhiệm vụ cốt lõi. Cụ thể, tổ chức các hoạt động truyền thông chính sách như đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Xây dựng, thông qua các hội nghị tham vấn, tọa đàm, cuộc họp; đẩy mạnh truyền thông chính sách từ sớm, ngay từ khi xây dựng chính sách, dự thảo văn bản với mục tiêu lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Các chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật đều thực hiện việc truyền thông theo quy định của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhất là các chính sách, văn bản có tác động lớn đến xã hội, người dân, doanh nghiệp.

Đồng thời, tích cực, chủ động phối hợp với các cơ quan truyền thông để tổ chức phổ biến, tọa đàm chính sách; Thông qua các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, tổ chức đợt cao điểm truyền thông về chính sách, pháp luật, đợt sinh hoạt chuyên đề về pháp luật.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại, đổi mới phương thức truyền thông từ truyền thống sang đa nền tảng số; tăng cường sản xuất các sản phẩm truyền thông trực quan, khai thác mạng xã hội và đẩy mạnh ứng dụng phần mềm trực tuyến, trí tuệ nhân tạo (AI) để người dân, doanh nghiệp tra cứu và tiếp cận quy định pháp luật một cách nhanh chóng, dễ hiểu nhất.

Cảm ơn bà!

(baoxaydung.vn)