Máy bay không người lái, tên lửa và gây nhiễu

Tổng Thư ký ICAO, ông Juan Carlos Salazar, đã thông tin tới các đại biểu tại Hội nghị Rủi ro bay qua vùng xung đột thế giới năm 2026 tại Vallarta, Malta, rằng các công nghệ quân sự mới nổi—bao gồm hệ thống vũ khí tầm xa, hệ thống máy bay không người lái (UAS), nhiễu tần số vô tuyến của hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu, và các hệ thống phòng không tiên tiến—đang đặt ra những rủi ro đối với hàng không dân dụng.

“Chúng ta phải vượt ra ngoài những giới hạn của ngành hàng không như chúng ta từng biết,” ông Salazar nhấn mạnh, cho rằng các năng lực vũ khí hiện đại đang tạo ra một môi trường mà trong đó tàu bay dân dụng có nguy cơ cao hơn bị nhắm mục tiêu hoặc bị cuốn vào giao tranh.

Mặc dù đánh giá cao khả năng của ngành hàng không trong việc điều chỉnh đường bay và duy trì hoạt động trong cuộc khủng hoảng gần đây tại Trung Đông, ông Salazar nhấn mạnh rằng sự linh hoạt trong khai thác không thể giải quyết được mối đe dọa an ninh mang tính nền tảng từ các hệ thống vũ khí.

Ông Salazar ghi nhận các quốc gia và người sử dụng vùng trời đã triển khai các biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro an toàn và an ninh do tình hình leo thang tại Trung Đông. Ông cho biết hơn 10 quốc gia đã đóng cửa một phần hoặc toàn bộ vùng trời, gây ảnh hưởng đáng kể đến vận tải hàng không quốc tế.

“Cam kết về khả năng chống chịu, thích ứng, an toàn và an ninh chính là nền tảng của ngành chúng ta,” ông nói, đồng thời kêu gọi các biện pháp cụ thể nhằm ngăn chặn việc các cơ sở hàng không dân dụng, sân bay và tàu bay trở thành mục tiêu ngay từ đầu.

Ông Salazar dẫn chiếu Nghị quyết Đại hội đồng ICAO A42-4 và Điều 3 bis của Công ước Chicago, trong đó nghiêm cấm việc sử dụng vũ khí chống lại tàu bay dân dụng, làm cơ sở pháp lý cho yêu cầu tăng cường bảo vệ. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng luật pháp quốc tế hiện nay là chưa đủ khi các xung đột khu vực ngày càng gia tăng.

Tuân theo các quy định và hướng dẫn của ICAO, Tổng Thư ký kêu gọi các quốc gia thực hiện ba bước khẩn cấp: chia sẻ nhanh chóng thông tin tình báo về mối đe dọa khi có hoạt động gây rủi ro cho tàu bay dân dụng; tăng cường cơ chế đánh giá rủi ro và ra quyết định kịp thời; và cải thiện phối hợp giữa cơ quan quân sự và dân sự nhằm tránh việc nhận diện nhầm tàu bay dân dụng là mục tiêu quân sự.

ICAO đang hoàn thiện Khung Quản lý Khủng hoảng Toàn cầu nhằm điều phối phản ứng khi hàng không dân dụng đối mặt với các mối đe dọa, tuy nhiên ông Salazar nhấn mạnh rằng khung phản ứng này cần đi kèm với các biện pháp chủ động để ngăn chặn các cuộc tấn công vào tàu bay dân dụng.

Tổ chức này cũng đang cập nhật Sổ tay về các biện pháp an toàn liên quan đến hoạt động quân sự và Sổ tay đánh giá rủi ro đối với hoạt động tàu bay dân dụng trên hoặc gần khu vực xung đột, tập trung vào việc giúp các cơ quan chức năng, hãng hàng không và nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay đánh giá tốt hơn các mối đe dọa từ các hành vi gây hại.

Những gián đoạn chuyến bay quy mô lớn trong cuộc khủng hoảng Trung Đông gần đây đã cho thấy cả khả năng thích ứng của ngành hàng không và tác động kinh tế khi hoạt động trong môi trường vùng trời ngày càng bị quân sự hóa. Các khung dự phòng khu vực của ICAO đã hỗ trợ điều phối việc thay đổi đường bay khi vùng trời trở nên nguy hiểm, nhưng các quan chức của Tổ chức nhấn mạnh rằng đây chỉ là các biện pháp tạm thời, tốn kém chứ không phải giải pháp cho các mối đe dọa an ninh cốt lõi.

Hội nghị kéo dài hai ngày tại Malta, khai mạc với bài phát biểu của ông Salazar ngày 21/4, đã thu hút các quan chức hàng không và chuyên gia an ninh từ nhiều khu vực nhằm thảo luận về việc triển khai các quy trình an toàn và cơ chế chia sẻ thông tin. Sáng kiến “Bầu trời an toàn hơn” (Safer Skies) được triển khai trước đó cũng đóng vai trò là khuôn khổ cho các thảo luận này.

Bài phát biểu của Tổng Thư ký là một trong những sự thừa nhận trực tiếp gần đây nhất của ICAO về các rủi ro gia tăng đối với hàng không dân dụng từ các khu vực xung đột, phù hợp với sứ mệnh cốt lõi của Tổ chức là duy trì hoạt động vận tải hàng không quốc tế an toàn và an ninh trong bối cảnh xung đột địa chính trị và vũ trang ngày càng gia tăng.

(vatm.vn -nguồn ICAO)