ICAO thông báo về Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) liên quan đến dịch bệnh Ebola do virus Bundibugyo gây ra

Đợt bùng phát dịch bệnh Ebola do virus Bundibugyo

Đợt bùng phát bệnh Ebola do virus Bundibugyo (Bundibugyo Virus Disease - BVD) hiện đang ảnh hưởng đến Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda. Virus lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh hoặc các dụng cụ nhiễm khuẩn.

Do không lây truyền qua đường không khí, bệnh ít có nguy cơ lây truyền thành đại dịch miễn là các biện pháp y tế công cộng thích hợp được triển khai hiệu quả.

Ngày 17/5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định đợt bùng phát này là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC).

Ngày 19/5/2026, Ủy ban Khẩn cấp của WHO theo Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR) đã ban hành các khuyến nghị tạm thời;

Tiếp đó, ngày 26/5/2026, WHO đã công bố Hướng dẫn kỹ thuật về việc triển khai các khuyến nghị tạm thời liên quan đến y tế biên giới và hoạt động đi lại quốc tế.

Tính đến ngày 26/5/2026, WHO đánh giá nguy cơ lây truyền của bệnh BVD ở mức rất cao tại DRC, mức cao ở cấp độ khu vực và thấp ở cấp độ toàn cầu. Hiện WHO không khuyến nghị áp dụng các biện pháp hạn chế giao thông quốc tế, bao gồm đình chỉ các chuyến bay, đóng cửa biên giới, cấm đi lại hoặc triển khai kiểm dịch y tế tại cửa khẩu.

Công tác ứng phó tại các khu vực bị ảnh hưởng đang gặp nhiều khó khăn do bất ổn về an ninh, tình trạng di cư của người dân và năng lực hạn chế trong việc truy vết tiếp xúc, cách ly và chuyển tuyến điều trị. Nguy cơ lây truyền bệnh qua biên giới vẫn ở mức cao do có sự dịch chuyển lớn của dân cư và hệ thống biên giới mở.

Tuy nhiên, việc di chuyển bằng đường hàng không của người nhiễm bệnh hoặc những người có tiếp xúc gần có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan quốc tế nếu không được quản lý phù hợp thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa các Cơ quan Hàng không dân dụng (CAA) và các Cơ quan Y tế Công cộng (PHA).

Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan nêu trên là yếu tố thiết yếu nhằm triển khai các biện pháp giảm thiểu rủi ro dựa trên đánh giá nguy cơ và bằng chứng thực tiễn; qua đó ngăn ngừa sự lây lan của bệnh BVD, bảo vệ sức khỏe và an toàn cho nhân viên hàng không và hành khách, đồng thời duy trì kết nối hàng không quốc tế phục vụ nhu cầu đi lại thiết yếu cũng như vận chuyển khẩn cấp mẫu máu, trang thiết bị y tế và các vật tư y tế khác phục vụ công tác ứng phó dịch bệnh.

ICAO đề nghị các quốc gia thành viên triển khai các nội dung sau:

Các Quốc gia thành viên, căn cứ các quy định của Phụ lục 9 – Thuận lợi hóa thủ tục (Annex 9 – Facilitation), Công ước của Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) và Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR 2005) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), được đề nghị triển khai các nội dung sau:

Tăng cường giám sát và công tác chuẩn bị tại cửa khẩu, bao gồm các quy trình phát hiện, đánh giá và xử lý hành khách có biểu hiện bệnh;

Tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan y tế công cộng, các nhà chức trách hàng không, đơnvị khai thác cảng hàng không và hãng hàng không;

Thành lập hoặc thông qua các Ủy ban Thuận lợi hóa vận tải hàng không Quốc gia (National Air Transport Facilitation Committees) hoặc các cơ chế điều phối tương đương bảo đảm tối đa sự tham gia của các cơ quan, đơn vị liên quan, bao gồm các bên hoạt động trong lĩnh vực hàng không, y tế và kiểm soát biên giới;

Triển khai các biện pháp sàng lọc và y tế công cộng phù hợp tại cửa khẩu theo hướng dẫn của WHO;

Bảo đảm sẵn có các quy trình cách ly, chuyển tuyến và xử lý đối với các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh;

Cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho hành khách, các bên liên quan tại cảng hàng không và đơn vị khai thác tàu bay;

Tăng cường phối hợp xuyên biên giới và cơ chế chia sẻ thông tin, đặc biệt với các quốc gia láng giềng;

Tránh gây cản trở không cần thiết đối với hoạt động giao thông quốc tế, phù hợp với quy định của IHR (2005).

Các quốc gia cũng được khuyến khích phối hợp với cơ quan y tế công cộng và các bên liên quan trong ngành hàng không theo các Phụ ước và tài liệu hướng dẫn liên quan của ICAO, hướng dẫn của WHO và các tài liệu hướng dẫn chuyên ngành khác, bao gồm:

Triển khai kế hoạch ứng phó khẩn cấp tại sân bay đối với các tình huống khẩn cấp y tế công cộng (Phụ ước14 – Sân bay, Tập I – Thiết kế và Khai thác sân bay);

Vận chuyển mẫu máu mang tác nhân truyền nhiễm (Tài liệu ICAO Doc 9284 – Hướng dẫn kỹ thuật vận chuyển an toàn hàng nguy hiểm bằng đường hàng không);

Thông báo về trường hợp nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm trên tàu bay (ICAO Doc 4444 – Quản lý không lưu);

Hỗ trợ công tác truy vết tiếp xúc thông qua việc cung cấp Tờ khai chung (General Declaration), Danh sách hành khách (Passenger Manifest) và Phiếu khai báo thông tin hành khách phục vụ y tế công cộng (Public Health Passenger Locator Form) theo các Phụ đính 1, 2 và 13 của Phụ lục 9;

Phát hiện và xử lý trường hợp nghi ngờ mắc Ebola trên tàu bay (trên trang thông tin của Chương trình Hợp tác ICAO về Phòng ngừa và Quản lý các sự kiện Y tế Công cộng trong hàng không dân dụng – CAPSCA);

Thực hiện các biện pháp quản lý chất thải phát sinh trên tàu bay;

Sử dụng các hóa chất khử trùng tương thích với kết cấu tàu bay nhằm bảo đảm an toàn hàng không.

Hướng dẫn kỹ thuật về ứng phó với các đợt bùng phát bệnh Ebola được cung cấp thông qua Chương trình CAPSCA của ICAO (CAPSCA – Ebola). Các đầu mối quốc gia của CAPSCA được đề nghị thường xuyên truy cập trang thông tin CAPSCA để cập nhật tình hình và duy trì liên lạc với Đầu mối quốc gia thực hiện Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR National Focal Point).

Các Quốc gia Thành viên được đề nghị triển khai các biện pháp giảm thiểu rủi ro nêu trên trong lĩnh vực hàng không và phổ biến thông tin này tới tất cả các cơ quan, tổ chức liên quan trong nước, bao gồm cơ quan y tế công cộng, đơn vị khai thác cảng hàng không, hãng hàng không và nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay.

ICAO sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với WHO và các đối tác thuộc Liên hợp quốc nhằm hỗ trợ các Quốc gia Thành viên và các bên liên quan trong ngành hàng không trong công tác quản lý các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng.

Công thư số AN5/29-26/48 EC6/22 của ICAO thông báo về Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) liên quan đến dịch bệnh Ebola do virus Bundibugyo gây ra./.