Mục đích, quan điểm xây dựng và ban hành Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2025

Sự cần thiết

Việc ban hành Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (Luật HKDDVN) là nhằm thể chế hóa các chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng:

- Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định: tiếp tục đẩy mạnh thực hiện đột phá chiến lược về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ với một số công trình hiện đại. Tập trung đầu tư các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, nhất là về giao thông, nâng cấp các cảng hàng không, đặc biệt là cảng hàng không trọng điểm; hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh hợp tác công - tư nhằm huy động nguồn lực xã hội vào phát triển kết cấu hạ tầng và cung ứng dịch vụ công; thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế và các hiệp định thương mại đã ký kết;

- Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường;

- Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/1/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn;

- Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước;

- Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả;

- Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn

đến năm 2045;

- Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về việc tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045;

- Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia;

- Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới xác định “hội nhập là động lực chiến lược để Việt Nam

bước vào kỷ nguyên mới”;

- Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới;

- Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân;

- Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 25/5/2023 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trong tình hình mới.

Cơ sở pháp lý

Hiến pháp năm 2013 tại khoản 3 Điều 51 quy định: "Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững các ngành kinh tế, góp phần xây dựng đất nước"; Điều 52 quy định: “Nhà nước xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, điều tiết nền kinh tế trên cơ sở tôn trọng các quy luật thị trường; thực hiện phân công, phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước; thúc đẩy liên kết kinh tế vùng, bảo đảm tính thống nhất của nền kinh tế quốc dân”.

- Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 tại khoản 1 Điều 10 quy định: Quốc hội ban hành luật để quy định “chính sách cơ bản về kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, môi trường, tài chính, tiền tệ quốc gia, ngân sách nhà nước...”.

- Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/2/2025 của Quốc hội quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tại Điều 11 quy định “Cơ quan, người có thẩm quyền phải ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn để xử lý các văn bản chịu sự tác động do sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, bảo đảm hoàn thành trước ngày 01 tháng 3 năm 2027”.

Cơ sở thực tiễn

Luật HKDDVN số 66/2006/QH11 được thông qua tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XI1. Sau 19 năm thi hành, Luật HKDDVN đã tạo lập hành lang pháp lý vững chắc, đưa ngành hàng không đạt chuẩn ICAO và khẳng định vị thế hàng đầu khu vực về năng lực giám sát an toàn. Những thành tựu này không chỉ giúp các hãng bay Việt Nam mở rộng thị trường quốc tế (chiếm trên 42% thị phần) mà còn thúc đẩy hạ tầng hiện đại, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội và liên kết vùng.

Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới từ thực tiễn và hội nhập quốc tế, việc xây dựng Luật thay thế là cần thiết nhằm đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống pháp luật trong nước và các công ước quốc tế trong việc nội luật hóa vai trò của Nhà chức trách hàng không; kiện toàn đội ngũ giám sát viên; hoàn thiện cơ chế điều tra tai nạn độc lập; đồng thời tích hợp các quy định về quản lý an toàn, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Mục đích, quan điểm xây dựng, ban hành

Việc xây dựng Luật HKDDVN 2025 nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, hoàn thiện cơ chế, chính sách trong lĩnh vực hàng không dân dụng; thực hiện cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế; tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước lĩnh vực hàng không dân dụng; khắc phục những vướng mắc, bất cập; đề xuất giải quyết các vấn đề mới, vấn đề phát sinh; khơi thông các điểm nghẽn, tạo ra động lực mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế, đảm bảo quốc phòng - an ninh trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Việc xây dựng Luật HKDDVN 2025 được thực hiện trên các quan điểm sau đây:

Phù hợp với Hiến pháp, chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

Đảm bảo sự tương thích với các Điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hàng không dân dụng trên cơ sở chia sẻ về mục tiêu, lợi ích, giá trị, nguồn lực và tuân thủ các quy định chung trong khuôn khổ các điều ước quốc tế.

Kế thừa những ưu điểm của Luật HKDDVN, bổ sung, thay thế các nội dung không phù hợp, cản trở sự phát triển lĩnh vực hàng không dân dụng. Tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm phát triển hàng không của các nước tiên tiến trên thế giới.

Thúc đẩy hoạt động hàng không trên nguyên tắc an toàn - chất lượng - hiện đại - chuyên nghiệp - minh bạch. Phát triển hàng không dân dụng theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Tạo cơ chế thu hút các nguồn lực ngoài nhà nước, các doanh nghiệp tham gia đầu tư kinh doanh hàng không, giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước.

Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp; tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về hàng không dân dụng; nâng cao hiệu quả chất lượng công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý nhà nước về hàng không dân dụng.

Tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững trong hoạt động hàng không dân dụng.

Việc ban hành Luật HKDDVN 2025 dự kiến sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực và sâu rộng đối với người dân cũng như cộng đồng doanh nghiệp. Cụ thể:

Tạo ra bước đột phá trong việc tối ưu hóa nguồn lực thông qua việc xác lập hành lang pháp lý minh bạch, làm rõ quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp cảng trong quá trình đầu tư. Các quy định của Luật giúp giải phóng các nguồn lực tài chính, các rào cản trong hoạt động đầu tư cảng hàng không. Việc chuẩn hóa các quy định về đầu tư, nâng cấp và cải tạo công trình tại cảng hàng không đóng vai trò quyết định giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch kinh doanh. Đồng thời, cơ chế này đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ với quy hoạch chi tiết, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng quỹ đất cảng hàng không và khơi thông dòng vốn đầu tư xã hội hóa, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.

Tạo môi trường kinh doanh ổn định thông qua việc hoàn thiện các quy định về hạ tầng cảng hàng không, vận tải hàng không, đồng thời xác lập rõ quyền, nghĩa vụ của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hàng không dân dụng. Những quy định này tạo điều kiện thuận lợi để các hãng hàng không tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ, giúp doanh nghiệp chủ động trong việc xây dựng chiến lược kinh doanh và tổ chức mạng lưới hoạt vận chuyển hàng không. Sự rõ ràng về khung pháp lý cùng sự tham gia đa dạng của các thành phần kinh tế là yếu tố quan trọng hỗ trợ thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, giúp các doanh nghiệp hàng không Việt Nam từng bước hội nhập và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng hàng không dân dụng quốc tế.

Bảo đảm quyền lợi của hành khách thông qua các quy định cụ thể về chất  lượng dịch vụ vận chuyển và trách nhiệm của các bên liên quan. Việc hoàn thiện khung pháp lý về nghĩa vụ của hãng hàng không trong các trường hợp chậm, hủy chuyến và các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực hàng không giúp người dân yên tâm hơn khi sử dụng dịch vụ.

Đồng thời, việc minh bạch hóa các quy trình an toàn, an ninh và chuẩn hóa các điều khoản hợp đồng vận chuyển tạo điều kiện để hành khách thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, góp phần xây dựng văn hóa giao thông hàng không văn minh. Các chính sách về hỗ trợ đối tượng ưu tiên và đơn giản hóa thủ tục tại cảng hàng không giúp người dân tiết kiệm thời gian và tiếp cận dịch vụ hàng không một cách thuận tiện, bình đẳng hơn.

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, xác lập rõ ràng phạm vi trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Việc luật hóa cơ chế tài chính đặc thù cho Nhà chức trách hàng không và Nhà chức trách an ninh hàng không không chỉ đảm bảo tính độc lập về nguồn lực mà còn tạo nền tảng vững chắc để tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong công tác giám sát an toàn và an ninh hàng không, đảm bảo Việt Nam tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế của ICAO. Qua đó, phát huy tối đa vai trò kiến tạo của Nhà nước, vừa đáp ứng linh hoạt các yêu cầu thực tiễn của ngành hàng không trong giai đoạn hội nhập sâu rộng./.