Xung đột tại Trung Đông: Thiệt hại ngành hàng không dự báo vượt quá 1 tỷ USD

Sân bay Quốc tế Cairo đang chịu áp lực lớn khi trở thành điểm tiếp nhận lượng hành khách chuyển hướng tăng đột biến trong bối cảnh các trung tâm hàng không như Dubai, Doha và Abu Dhabi vẫn tê liệt do căng thẳng tại Trung Đông leo thang. Các nhà kinh tế cảnh báo nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, thiệt hại ngành hàng không toàn cầu có thể vượt quá 1 tỷ USD.

Sau các cuộc không kích do Israel và Mỹ phối hợp thực hiện từ hôm 28/2 nhằm vào Iran, dẫn đến các hoạt động quân sự đáp trả từ Tehran, tình trạng đóng cửa không phận đã trải rộng khắp Iran, Israel, Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Jordan và Syria, làm tê liệt hoạt động tại nhiều sân bay quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới.

Cụ thể, sân bay quốc tế Dubai, nơi phục vụ 87 triệu hành khách trong năm ngoái, ghi nhận thiệt hại nhỏ do một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran, khiến 4 nhân viên bị thương.

Bên cạnh đó, sân bay quốc tế Kuwait chứng kiến nhà ga số 1 bị hư hại nhẹ và một số người bị thương. Sân bay quốc tế Bahrain không ghi nhận thương vong song chịu tổn hại vật chất. Trong khi đó, sân bay quốc tế Zayed của Abu Dhabi ghi nhận một người chết và 7 người bị thương.

Ngay sau khi các nhà điều hành sân bay và các báo cáo khu vực xác nhận thực trạng này, hiệu ứng domino đã được kích hoạt với hơn 19.000 chuyến bay bị trì hoãn và hàng nghìn chuyến bay bị hủy trên toàn thế giới.

Việc chuyển hướng các chuyến bay đường dài do không phận nhiều nước đóng cửa khiến thời gian bay mỗi chặng kéo dài thêm 2-3 giờ, kéo theo chi phí tăng thêm từ 6.000-10.000 USD mỗi giờ đối với các máy bay thân rộng như Boeing 777 và Airbus A380.

Trên các chuyến bay khu vực châu Âu-châu Á, lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng thêm đến 20%, cộng thêm chi phí làm thêm giờ của phi hành đoàn và chi phí bảo trì, làm giảm lợi nhuận vốn đã mỏng manh của các hãng hàng không như Emirates, Etihad (UAE) và Qatar Airways (Qatar).

Nhà kinh tế trưởng toàn cầu của Juwai IQI, Shan Saeed, ước tính tổng chi phí ngắn hạn sẽ vượt quá 1 tỷ USD nếu tình trạng đóng cửa các chuyến bay tiếp tục kéo dài. Ông chỉ ra rằng thực trạng hiện tại không chỉ làm giảm khả năng kết nối, mà còn khiến nhiều tài sản hàng không bị bỏ phí.

Theo dự báo của các nhà phân tích, chỉ một ngày gián đoạn hoạt động hàng không ở Dubai có thể khiến doanh thu giảm 215 triệu USD, tính cả các chuyến bay bị hủy, doanh thu bán lẻ và hàng hóa bị đình trệ. Mức thiệt hại được so sánh với những gián đoạn từng xảy ra trong xung đột Nga-Ukraine năm 2022.

Trên thực tế, các hãng hàng không Ấn Độ đã hủy 410 chuyến bay vào ngày 28/2 và ước tính 444 chuyến vào ngày 1/3, cho thấy mức độ thiệt hại nghiêm trọng trên các tuyến bay quan trọng. Các hãng hàng không vùng Vịnh đã tạm ngừng hàng chục chuyến bay, trong khi hãng EgyptAir (Ai Cập) tạm dừng 13 tuyến bay khu vực, bao gồm Dubai, Doha và Baghdad.

Tình hình kinh tế vĩ mô càng làm trầm trọng thêm khó khăn. Giá dầu thô tăng vọt từ 5 USD đến 7 USD mỗi thùng do phí bảo hiểm rủi ro, kéo theo giá nhiên liệu máy bay leo thang, vốn chiếm 30-40% chi phí hoạt động của các hãng hàng không. Phí bay qua các hành lang thay thế, được tính theo trọng lượng và khoảng cách, làm tăng thêm hàng nghìn USD cho mỗi chuyến bay qua Pakistan hoặc các tuyến đường phía Nam. Vận tải hàng không, vốn rất quan trọng đối với các mặt hàng cần vận chuyển gấp như dược phẩm và thiết bị điện tử, đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Giáo sư Geoffrey Williams ước tính hàng trăm nghìn tấn hàng hóa bị gián đoạn mỗi ngày do đóng cửa không phận ở Dubai và Doha, làm tê liệt các tuyến thương mại châu Âu-châu Á-châu Phi trong một "trận động đất kinh tế." Các sân bay mất đi 2 nguồn thu, bao gồm nguồn thu từ hành khách (chiếm 70% doanh thu của Dubai) và từ hàng hóa (riêng sân bay Dubai xử lý khoảng 2,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm).

Hàng trăm nghìn hành khách bị mắc kẹt trên toàn cầu đang yêu cầu hoàn tiền và đặt lại vé. Bảo hiểm thường chi trả thiệt hại cho hành khách song miễn trách nhiệm đối với các hãng hàng không theo điều khoản bất khả kháng.

Theo ông Williams, cuộc khủng hoảng này có khả năng diễn ra trong thời gian ngắn, có thể chấm dứt trong vòng 1 tuần nếu không ghi nhận diễn biến xấu đi. Tuy nhiên, về lâu dài, hành khách có thể phải trả giá vé cao hơn do các hãng hàng không có xu hướng chuyển gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng.

Các nhà phân tích logistics cảnh báo nếu xung đột kéo dài, giá cước vận tải đường biển qua eo biển Hormuz có nguy cơ tăng 40%, gây tác động dây chuyền đến cả ngành hàng không và thương mại toàn cầu. Các trung tâm du lịch như Dubai, vốn phụ thuộc vào lưu lượng giao thông quá cảnh, đang đối mặt với nguy cơ sụt giảm doanh thu bán lẻ tại các trung tâm thương mại tích hợp trong sân bay.

Các hãng hàng không đang ứng phó bằng cách điều chuyển phi hành đoàn và cắt giảm công suất, song Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA) cảnh báo những khó khăn kéo dài nếu xung đột Trung Đông tiếp diễn. 

Trong bối cảnh diễn biến xung đột vẫn khó lường, các giám đốc điều hành ngành hàng không khu vực và toàn cầu đang nhóm họp khẩn tại các trung tâm điều hành. Hiện ngành công nghiệp trị giá 1.000 tỷ USD này đang chuẩn bị cho một cú sốc mới dù vẫn chịu tác động bởi những tổn thất do đại dịch COVID-19 gây ra./.

(TTXVN/Vietnam+)