Diễn đàn Hàng không bền vững ASEAN lần thứ 10

Tham dự Diễn đàn có đại diện ICAO khu vực Châu Á Thái Bình Dương, Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA), Airbus, Boing, các nước ASEAN và đại diện các doanh nghiệp nhiên liệu hàng không, các hãng hàng không.

Từ mục tiêu phát thải ròng bằng “0” đến yêu cầu triển khai thực chất

Diễn đàn Hàng không bền vững ASEAN lần thứ 10 với chủ đề “Hàng không bền vững: Từ cam kết toàn cầu đến triển khai thực tiễn” đã mang đến góc nhìn toàn diện về những cơ hội, thách thức và giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng không. Thông qua sáu bài trình bày, các đại diện từ Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), Airbus, Vietjet và Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), cùng các góc nhìn về thị trường các-bon trong khu vực, đã làm rõ yêu cầu cấp thiết phải chuyển các mục tiêu khí hậu dài hạn thành những hành động cụ thể, có thể đo lường và mở rộng trên thực tế.

Hiện nay, để thúc đẩy thực hiện mục tiêu phát thải các-bon ròng bằng “0” vào năm 2050, ngành hàng không toàn cầu đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, bao gồm đổi mới công nghệ tàu bay, nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững và thực hiện Cơ chế bù đắp và giảm thiểu các-bon đối với hàng không quốc tế (CORSIA).

Tại Diễn đàn đã nêu ra những thách thức của ngành hàng không toàn cầu không chỉ nằm ở việc xác lập mục tiêu mà còn ở khả năng tổ chức thực hiện. Các yêu cầu về giám sát, báo cáo và thẩm tra phát thải (MRV), tiếp cận nguồn tài chính, chứng nhận đáng tin cậy và khả năng nhân rộng các giải pháp giữa những thị trường có điều kiện khác nhau ngày càng trở nên quan trọng.

Điều này đòi hỏi các quốc gia phải xây dựng khuôn khổ chính sách rõ ràng, bảo đảm tính khả thi và tạo niềm tin cho các chủ thể tham gia thị trường, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, hãng hàng không, nhà sản xuất nhiên liệu, cảng hàng không và các tổ chức tài chính.

SAF: Cơ hội phát triển chuỗi giá trị mới cho ASEAN

Một trong những nội dung trọng tâm của Diễn đàn là vai trò của SAF trong lộ trình giảm phát thải của ngành hàng không. Tuy nhiên, việc mở rộng sử dụng SAF vẫn đang đối mặt với những thách thức đáng kể về nguồn cung, chi phí và cơ chế hỗ trợ thị trường.

Theo góc nhìn của IATA, mặc dù nguồn cung SAF đang tăng trưởng, tỷ trọng loại nhiên liệu này vẫn còn rất nhỏ so với nhu cầu nhiên liệu hàng không toàn cầu, trong khi giá SAF vẫn cao hơn đáng kể so với nhiên liệu phản lực truyền thống. Vì vậy, tham vọng chính sách cần đi đôi với các giải pháp mở rộng nguồn cung, thu hẹp chênh lệch giá và tạo sự ổn định dài hạn cho thị trường. Việc đồng xử lý nguyên liệu trong các nhà máy lọc dầu hiện hữu và khai thác tốt hơn năng lực lọc dầu sẵn có cũng được xác định là những cơ hội quan trọng trong ngắn hạn.

Đối với ASEAN, lợi thế về nguồn nguyên liệu bền vững tạo điều kiện để khu vực tham gia sâu hơn vào nền kinh tế SAF đang hình thành. Tuy nhiên, cơ hội phát triển không chỉ nằm ở việc cung cấp nguyên liệu thô cho thị trường quốc tế mà còn ở khả năng xây dựng năng lực nội tại và khu vực trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ thu gom, xử lý nguyên liệu, chế biến, lọc dầu, vận chuyển đến chứng nhận tính bền vững và phát triển các hoạt động kinh tế sinh học liên quan.

Việc phát triển đồng bộ chuỗi giá trị này có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao giá trị gia tăng, tăng cường năng lực công nghiệp và tạo cơ hội thu hút đầu tư vào lĩnh vực nhiên liệu hàng không bền vững tại ASEAN.

Việt Nam cần kết nối chính sách, nguồn cung và năng lực hạ tầng

Từ góc nhìn của Việt Nam, các trao đổi tại Diễn đàn cho thấy quá trình phát triển SAF cần được tiếp cận đồng bộ từ cả phía nhu cầu và phía cung ứng.

Đại diện Vietjet chia sẻ rằng các hãng hàng không đang triển khai những giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu, cải tiến hoạt động khai thác, hiện đại hóa đội tàu bay và giảm phát thải trong các hoạt động bay cũng như mặt đất. Tuy nhiên, SAF hiện vẫn có giá cao hơn đáng kể so với nhiên liệu Jet A-1 truyền thống, trong khi nguồn cung ở quy mô thương mại trong nước và hạ tầng hỗ trợ còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, các hãng hàng không cần những tiêu chuẩn rõ ràng, ổn định và có thể dự đoán trước; các cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp; đồng thời có thể xem xét những phương thức linh hoạt như Book & Claim nhằm hỗ trợ quá trình tiếp cận và sử dụng SAF.

Ở chiều cung ứng, BSR cho thấy Việt Nam có nền tảng thực tiễn để từng bước phát triển SAF thông qua việc tận dụng hạ tầng lọc dầu hiện hữu, nguồn hydro, các hệ thống tiện ích và năng lực logistics. Theo định hướng được trao đổi tại Diễn đàn, cách tiếp cận phù hợp là triển khai theo từng giai đoạn: bắt đầu với phối trộn và đồng xử lý, phát triển năng lực sản xuất HEFA chuyên dụng khi thị trường trưởng thành hơn, đồng thời chuẩn bị cho các công nghệ dài hạn như ATJ và e-SAF.

Những trao đổi này cho thấy việc xác định lộ trình phát triển SAF cần gắn với năng lực cung ứng thực tế, điều kiện hạ tầng, khả năng tiếp cận công nghệ và hiệu quả kinh tế. Đây cũng là cơ sở quan trọng để từng bước hình thành thị trường SAF có khả năng vận hành ổn định và thu hút đầu tư dài hạn tại Việt Nam.

Hoàn thiện cơ chế CORSIA và huy động nguồn lực tài chính xanh

Bên cạnh SAF, thị trường các-bon cũng được đề cập như một cơ hội tạo giá trị kinh tế đáng kể cho ASEAN. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cơ hội này, các cơ chế quản trị và bảo đảm tính toàn vẹn môi trường cần được thiết lập chặt chẽ.

Các nội dung trao đổi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc có sự cho phép của quốc gia chủ nhà, bảo đảm phù hợp với Điều 6 của Thỏa thuận Paris, thực hiện các điều chỉnh tương ứng khi áp dụng, xây dựng hệ thống đăng ký minh bạch và thiết lập quy tắc hạch toán rõ ràng. Những yếu tố này góp phần ngăn ngừa việc tính trùng lượng giảm phát thải, đồng thời củng cố niềm tin của nhà đầu tư và các hãng hàng không đối với thị trường các-bon.

Đối với quá trình phát triển SAF, bài toán tài chính và chênh lệch giá tiếp tục là những vấn đề cần được giải quyết. Việc xây dựng cơ chế tài chính phù hợp, tạo điều kiện cho các thỏa thuận bao tiêu dài hạn và phối hợp giữa các bên liên quan sẽ góp phần cải thiện khả năng huy động vốn, giảm thiểu rủi ro đầu tư và thúc đẩy mở rộng quy mô cung ứng.

Diễn đàn Hàng không bền vững ASEAN lần thứ 10 khẳng định yêu cầu cấp thiết chuyển các cam kết giảm phát thải thành hành động cụ thể, với SAF là một trong những giải pháp quan trọng hướng tới mục tiêu phát thải các-bon ròng bằng “0” vào năm 2050. Đối với Việt Nam và ASEAN, việc hoàn thiện chính sách, phát triển nguồn cung SAF, huy động tài chính và bảo đảm tính minh bạch trong thực hiện CORSIA sẽ là những yếu tố then chốt thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng không. Diễn đàn đồng thời tạo cơ hội tăng cường hợp tác giữa các quốc gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp, góp phần hình thành hệ sinh thái hàng không bền vững có khả năng thu hút đầu tư và phát triển lâu dài./.

(KHCN&MT)