Tối ưu hóa năng lực điều hành bay

Trong nỗ lực không ngừng nhằm nâng cao an toàn, điều hòa và hiệu quả của hoạt động bay toàn cầu, Tổ chức các Nhà cung cấp dịch vụ Bảo đảm hoạt động bay toàn cầu (CANSO) đã chính thức phát hành tài liệu "Air Traffic Management (ATFM) Toolkit: A Reference for Air Navigation Service Providers" (Cẩm nang Quản lý luồng không lưu: Tài liệu tham khảo dành cho các Nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay).

Đây được xem là một bước tiến quan trọng, giúp các quốc gia và các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay (ANSP) thực hiện công tác quản lý luồng không lưu hiêu quả, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động bay ngày càng tăng cao và các thách thức về giới hạn năng lực vùng trời, sân bay.

Quản lý luồng không lưu (ATFM) vốn là dịch vụ cốt lõi nhằm đảm bảo luồng không lưu an toàn, điều hòa và hiệu quả của các chuyến bay bằng cách tối đa hóa việc khai thác năng lực điều hành bay, đồng thời cân bằng giữa nhu cầu hoạt động bay với năng lực khai thác sẵn có. Khi hoạt động bay vượt quá khả năng tiếp thu của vùng trời hoặc sân bay – dù là do lưu lượng tăng đột biến hay do các yếu tố bất ngờ như thời tiết xấu, sự cố kỹ thuật – ATFM chính là chìa khóa để duy trì sự ổn định của toàn hệ thống mạng lưới.

 

Đi sâu vào nội dung chuyên môn, cẩm nang ATFM Toolkit của CANSO cung cấp các giải pháp thực tế, vạch rõ tư duy quản lý luồng không lưu hiện đại: Ưu tiên tối đa cho việc gia tăng và tối ưu hóa năng lực hiện có trước khi áp dụng các biện pháp hạn chế. Tài liệu tập trung làm rõ cấu trúc cốt lõi của một hệ thống quản lý luồng hiệu quả thông qua các nội dung trọng tâm sau:

Các hoạt động tối ưu hóa năng lực (Capacity Optimisation Activities)

Đây là nhóm giải pháp mang tính chủ động được CANSO đặt lên hàng đầu. Thay vì ngay lập tức ban hành các hạn chế hoặc trì hoãn chuyến bay gây thiệt hại kinh tế, các cơ sở ATFM được hướng dẫn áp dụng danh mục giải pháp nhằm khai thác triệt để "dư địa" của vùng trời và sân bay. Các giải pháp này bao gồm: cấu hình lại phân khu kiểm soát (Sector) linh hoạt theo khung giờ; điều chỉnh tạm thời các đường bay để tránh vùng nghẽn hoặc thời tiết xấu; tối ưu hóa phân cách giữa các tàu bay; và phối hợp với các bên liên quan để linh hoạt mở rộng năng lực tiếp thu của đường cất hạ cánh tại các sân bay.

Danh mục giải pháp kiểm soát luồng không lưu (ATFM Solutions Inventory)

Khi hiện tượng mất cân bằng giữa nhu cầu bay và năng lực điều hành xuất hiện, bộ cẩm nang cung cấp một hệ thống phân loại các biện pháp xử lý từ xa đến gần, từ sớm đến muộn theo các giai đoạn khai thác:

- Giai đoạn Hoạch định không lưu (ATM Planning): Diễn ra từ nhiều tháng đến nhiều năm trước khi thực hiện chuyến bay. Trọng tâm của giai đoạn này là đánh giá cấu trúc vùng trời, thiết kế các đường bay, phân chia phân khu kiểm soát (Sector) và dự báo tăng trưởng dài hạn để xây dựng năng lực nền tảng cho hệ thống.

- Giai đoạn Chiến lược (Strategic): Diễn ra từ vài tháng đến 7 ngày trước ngày khai thác. Các ANSP thực hiện rà soát dữ liệu lịch bay mùa của các hãng hàng không, xác định trước các điểm nghẽn dự kiến do nhu cầu cao hoặc do kế hoạch bảo trì thiết bị, từ đó phối hợp để điều chỉnh phân bổ lại luồng không lưu tổng thể hoặc đề xuất các kịch bản thay đổi đường bay (Rerouting) diện rộng.

- Giai đoạn Tiền chiến thuật (Pre-tactical): Diễn ra từ 6 ngày đến 1 ngày trước ngày khai thác. Tại giai đoạn này, dữ liệu dự báo thời tiết khí tượng và kế hoạch bay thực tế được cập nhật chi tiết. Các cơ sở ATFM sẽ tính toán sự mất cân bằng giữa năng lực và nhu cầu cho ngày kế tiếp, từ đó xây dựng và ban hành Kế hoạch ATFM ngày (Daily ATFM Plan - ADP), thông báo trước cho các hãng hàng không về các kịch bản điều phối có thể áp dụng.

- Giai đoạn Chiến thuật (Tactical): Diễn ra ngay trong ngày khai thác thực tế. Khi các biến động bất ngờ xảy ra (như giông bão, hỏng hóc kỹ thuật đột xuất,…) ảnh hưởng đến năng lực tiếp thu tàu bay, các biện pháp can thiệp trực tiếp sẽ được kích hoạt để điều tiết luồng không lưu một cách nhịp nhàng, bao gồm: phân bổ giờ cất cánh dự kiến (STW/CTOT), áp dụng giãn cách theo thời gian (MINIT - Minutes-in-trail) hoặc giãn cách theo dặm (MIT - Miles-in-trail) giữa các tàu bay liên tục đi vào một khu vực bị giảm thiểu năng lực khai thác.

- Giai đoạn Sau khai thác (Post-operations): Được thực hiện sau ngày khai thác, nhằm đánh giá, rút kinh nghiệm và cải tiến chất lượng cung cấp dịch vụ ATFM thông qua việc đo lường, phân tích dữ liệu hiệu quả khai thác thực tế so với kế hoạch ban đầu. Tài liệu hướng dẫn đánh giá nguyên nhân chậm chuyến, xem xét tính hiệu quả của các biện pháp luồng đã áp dụng và thu thập phản hồi từ các hãng hàng không. Kết quả đánh giá sau khai thác là cơ sở quan trọng để rút ra bài học kinh nghiệm, điều chỉnh phương pháp dự báo, hoàn thiện dữ liệu đầu vào và nâng cao hiệu quả triển khai ATFM trong các giai đoạn khai thác tiếp theo.

Tiêu chí áp dụng và Hướng dẫn thực thi

Một nội dung quan trọng của tài liệu là việc chuẩn hóa các tiêu chí để kích hoạt từng biện pháp ATFM cụ thể. CANSO hướng dẫn cách xác định các ngưỡng tới hạn về năng lực tiếp thu, làm cơ sở để lựa chọn và áp dụng biện pháp ATFM phù hợp với tình hình khai thác thực tế. Cẩm nang hướng dẫn chi tiết quy trình từng bước, hỗ trợ cho kiểm soát viên không lưu và nhân viên ATFM cách vận hành, ra quyết định trong môi trường khai thác biến động liên tục (như khi có bão lớn, hỏng hóc thiết bị radar, hoặc các sự kiện đặc biệt quốc gia đòi hỏi đóng cửa vùng trời tạm thời) nhằm giảm thiểu tối đa hiện tượng trễ chuyến dây chuyền (Network Disruption).

Phối hợp ra quyết định (Collaborative Decision Making – CDM)

Tài liệu khẳng định ATFM không thể hoạt động đơn độc bởi một phía ANSP. Bản chất của công cụ này là thúc đẩy quy trình chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực một cách minh bạch giữa ba đơn vị: Nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay (ANSP), các Hãng hàng không (Airspace Users) và các Nhà khai thác Cảng hàng không (Airport Operators). Khi thông tin về năng lực và nhu cầu được cập nhật đồng bộ, các bên sẽ cùng phối hợp để đưa ra giải pháp cân bằng tối ưu nhất, bảo đảm lợi ích hài hòa cho toàn mạng lưới.

(Các giai đoạn khai thác ATFM).

Đối với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), việc tiếp cận và nghiên cứu Cẩm nang ATFM Toolkit của CANSO có ý nghĩa thiết thực, là nguồn tham chiếu quốc tế quan trọng phục vụ công tác nâng cao chất lượng quản lý luồng không lưu. Việc vận dụng linh hoạt các khuyến nghị trong cẩm nang sẽ hỗ trợ VATM tiếp tục hoàn thiện quy trình đánh giá nhu cầu, xác định năng lực vùng trời, sân bay và lựa chọn biện pháp ATFM phù hợp với điều kiện khai thác thực tế tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, đây cũng là cơ sở để VATM từng bước đồng bộ phương thức điều hành với các quốc gia trong khu vực, nâng cao khả năng phối hợp trong các hoạt động ATFM xuyên biên giới. Qua đó, VATM có điều kiện khẳng định vai trò là một đầu mối quan trọng trong mạng lưới quản lý luồng không lưu khu vực, góp phần bảo đảm hoạt động bay an toàn, điều hòa và hiệu quả./.

(vatm.vn)