Khủng hoảng nhiên liệu bay phơi bày điểm yếu cốt tử của châu Âu

Theo nhật báo kinh tế Les Echos (Pháp) ngày 19/4, cuộc khủng hoảng nhiên liệu bay trên toàn cầu đang làm lộ rõ những điểm yếu mang tính cơ cấu trong nguồn cung của châu Âu, khi khu vực này phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ Trung Đông trong bối cảnh năng lực lọc dầu nội khối gần như đã chạm trần.

Diễn biến tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển năng lượng then chốt của thế giới - tiếp tục gây lo ngại cho ngành hàng không. Khi tuyến đường này liên tục bị gián đoạn, nguy cơ thiếu nhiên liệu bay ngày càng hiện hữu.

Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cảnh báo châu Âu hiện chỉ còn đủ nhiên liệu bay để duy trì hoạt động “có thể trong khoảng 6 tuần.” Nếu tình hình kéo dài, khả năng hủy chuyến hàng loạt là khó tránh khỏi.

Cảnh báo này cũng được ông Willie Walsh, Tổng Giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), nhấn mạnh khi kêu gọi châu Âu sớm chuẩn bị phương án ứng phó trong trường hợp phải hạn chế cung cấp nhiên liệu.

Trước áp lực ngày càng gia tăng, Ủy ban châu Âu cho biết đang xem xét thiết lập cơ chế theo dõi nguồn cung, đồng thời tính tới khả năng chia sẻ và điều phối nhiên liệu bay giữa các quốc gia thành viên nếu khủng hoảng kéo dài.

Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh rằng hiện chưa có dấu hiệu thiếu hụt mang tính hệ thống, đồng thời lưu ý châu Âu vẫn có các kho dự trữ chiến lược.

Dù nguy cơ thiếu hụt nguồn cung chưa xảy ra ngay, giá nhiên liệu bay đã tăng mạnh. Trên thị trường, giá một tấn nhiên liệu bay hiện cao gấp 2,5 lần so với trước khi xảy ra xung đột, tăng nhanh hơn nhiều so với dầu Brent.

Theo giới chuyên môn, điều này cho thấy nhiên liệu bay đang khan hiếm về mặt cơ cấu, do sản lượng hạn chế và khó thay thế.

Dữ liệu của Công ty cung cấp dữ liệu và phân tích thị trường năng lượng và hàng hóa toàn cầu Kpler cho thấy trong tổng số 83 triệu thùng dầu được khai thác mỗi ngày trên thế giới, chỉ khoảng 8 triệu thùng là nhiên liệu bay, và tới 80% trong số đó được tiêu thụ ngay tại khu vực sản xuất.Việc eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 1/4 lượng xuất khẩu nhiên liệu bay toàn cầu - bị gián đoạn, cùng với các hoạt động quân sự nhằm vào cơ sở lọc dầu tại Trung Đông, đã khiến lượng xuất khẩu giảm hơn 60%, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt trên thị trường quốc tế.

Châu Âu đặc biệt dễ tổn thương trước cú sốc này do phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Đông.

Theo ông Arnaud Aymé, chuyên gia của Công ty tư vấn Sia Partners, hơn một nửa lượng nhiên liệu bay tiêu thụ tại châu Âu được lọc tại khu vực vùng Vịnh, nơi tập trung cả nguồn dầu thô lẫn các trung tâm trung chuyển hàng không lớn.

Trong khi đó, năng lực lọc dầu của châu Âu gần như đã đạt mức tối đa. Ông Olivier Gantois, Chủ tịch Liên minh các ngành công nghiệp dầu mỏ Pháp, cho biết các nhà máy lọc dầu trong khu vực đang vận hành gần hết công suất, khiến khả năng tăng sản lượng trong ngắn hạn rất hạn chế.

Một số biện pháp đã được triển khai nhằm giảm áp lực, như việc Tập đoàn North Atlantic tăng sản lượng nhiên liệu bay thêm 20%, tương đương khoảng 12.000 tấn mỗi tháng. Tuy nhiên, con số này vẫn rất nhỏ so với nhu cầu tiêu thụ hơn 7 triệu tấn mỗi năm của riêng nước Pháp, cho thấy dư địa ứng phó trong nước là rất hạn chế.

Cuộc khủng hoảng hiện nay cũng làm nổi bật vấn đề mất tự chủ năng lượng của châu Âu trong lĩnh vực nhiên liệu bay. Đây không phải là vấn đề mới, mà đã được cảnh báo trong nhiều năm, đặc biệt kể từ khi châu Âu cắt giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ Nga.

Cuối năm 2025, IATA đã chỉ ra những “điểm yếu cơ cấu” trong nguồn cung nhiên liệu bay của khu vực, trong khi nhu cầu đối với loại nhiên liệu này được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong thập kỷ tới. Điều này tạo ra một nghịch lý là nhu cầu gia tăng trong khi năng lực sản xuất trong nước lại suy giảm.

Thực tế, chỉ riêng trong năm 2025, đã có 4 nhà máy lọc dầu tại châu Âu phải đóng cửa. Theo dự báo của S&P Global Commodity Insights, tổng công suất lọc dầu của khu vực có thể giảm một nửa vào năm 2050, càng làm gia tăng mức độ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, nếu nguồn cung từ Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn, ngành hàng không châu Âu không chỉ đối mặt với chi phí vận hành tăng cao mà còn đứng trước nguy cơ gián đoạn hoạt động trên diện rộng.

Cuộc khủng hoảng hiện tại vì vậy không chỉ là một cú sốc ngắn hạn, mà còn là lời cảnh báo rõ ràng về những hạn chế mang tính cấu trúc trong an ninh năng lượng của châu Âu./.