Hội nghị An ninh hàng không quốc tế 2026

Sự kiện do Cục Hàng không Dân dụng Sri Lanka (CAASL) đăng cai tổ chức, thu hút sự tham gia của các phái đoàn quốc gia thành viên và đại diện từ các tổ chức hàng không quốc tế lớn như Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), Cơ quan An ninh Vận tải Hoa Kỳ (TSA), Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI) và Tổ chức Giám sát An toàn Hàng không Thái Bình Dương (PASO). Đoàn đại biểu Việt Nam đã tham gia đầy đủ tất cả các phiên họp, hoàn thành việc ký kết văn kiện, trình bày tham luận quốc tế và tiến hành trao đổi chuyên môn sâu sắc cùng các chuyên gia hàng đầu thế giới.

Những thách thức mới và xu hướng giám sát dựa trên rủi ro

Theo các báo cáo chiến lược được trình bày bởi Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI) tại diễn đàn, khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục là động lực cốt lõi thúc đẩy sự tăng trưởng lưu lượng giao thông hàng không toàn cầu trong giai đoạn dài hạn từ năm 2024 đến năm 2054. Đáng chú ý, trong danh sách 10 thị trường hàng không có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới, Việt Nam tự hào đứng ở vị trí thứ ba với tỷ lệ dự báo đạt 5.0%, chỉ xếp sau Ấn Độ (5.3%) và Indonesia (5.2%). Sự phát triển bùng nổ này mang lại cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra bài toán hóc búa về hạ tầng và năng lực bảo đảm an ninh hệ thống, đòi hỏi các quốc gia phải liên tục nâng cấp các trạm kiểm tra an ninh (như tại sân bay Nội Bài) và đầu tư trọng điểm vào các siêu dự án đang xây dựng như Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Bên cạnh áp lực về lưu lượng hành khách, tính chất của các mối đe dọa an ninh cũng đã thay đổi căn bản. Hội nghị ghi nhận nhận thức chung rằng các rủi ro an ninh hiện đại không còn bó hẹp trong phạm vi truyền thống mà đang mở rộng mạnh mẽ sang chuỗi cung ứng hàng hóa và không gian mạng hàng không. Đứng trước thực tế này, xu hướng các nước dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình kiểm soát tuân thủ thuần túy sang Khung giám sát dựa trên rủi ro (Risk-based oversight) đang trở thành yêu cầu tất yếu. Các cường quốc công nghệ hàng không như Hoa Kỳ (thông qua đại diện TSA) đã chia sẻ những bước tiến mới trong việc phát triển Kiến trúc mở (Open Architecture) cho các hệ thống an ninh hàng không, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ Trí tuệ nhân tạo (AI) và Học máy (Machine Learning) để tự động hóa phân tích dữ liệu, phát hiện sớm nguy cơ tại các điểm kiểm tra nhằm hướng tới một quy trình an ninh thông minh, kết nối liên thông và giảm thiểu phiền hà cho hành khách.

Bước tiến số hóa trong quản lý tuân thủ và nâng cao chất lượng nhân sự

Một nội dung trọng tâm của Hội nghị CASP-AP SCM lần thứ 21 là đánh giá và cập nhật tiến độ triển khai hai bộ công cụ phần mềm cốt lõi nhằm hỗ trợ các quốc gia nâng cao năng lực tuân thủ để chuẩn bị cho đợt đánh giá USAP-CMA sắp tới của ICAO.

Đầu tiên là Phần mềm đánh giá mức độ sẵn sàng khai thác (ORR). Được số hóa từ bảng tính phân tích kiểm soát chất lượng của chương trình, phần mềm ORR hiện đã vận hành trực tuyến ở phiên bản 1.2.7. Công cụ này giúp tối ưu hóa hiệu quả thực thi và tính tuân thủ đối với Yếu tố cốt lõi 7 (Kiểm soát chất lượng) và Yếu tố cốt lõi 8 (Giải quyết các vấn đề an ninh) thông qua các tính năng tự động tạo báo cáo thời gian thực, quản lý thông tin động, hỗ trợ lập kế hoạch hành động khắc phục và hướng dẫn phân tích nguyên nhân gốc rễ. Đến nay, phần mềm ORR đã được cài đặt thành công tại 14 quốc gia thành viên, bao gồm Việt Nam, Cam-pu-chia, Philippines, Lào, Thái Lan, Brunei, Mông Cổ, Timor-Leste, Bhutan, Maldives, Nepal, Fiji, Quần đảo Solomon, Vanuatu và Papua New Guinea.

Song song với đó là Phần mềm Đào tạo dựa trên năng lực (CBTA) phục vụ hệ thống chứng nhận nhân viên soi chiếu. Dù hiện tại phần mềm đang được tạm đóng để thực hiện các nâng cấp lớn về mã nguồn, nâng cao hiệu năng và hỗ trợ cơ quan thẩm quyền phân loại hình ảnh soi chiếu, dự án đã hoàn thành tới 90% khối lượng công việc dựa trên các câu hỏi giao thức USAP-CMA của ICAO và dự kiến sẽ chính thức đưa vào hoạt động vào quý I năm 2027. Dự án CBTA này nhận được sự hỗ trợ to lớn từ các nước thành viên thông qua việc đóng góp tài nguyên thư viện ảnh X-quang khổng lồ, tiêu biểu như Úc (3.800 ảnh), Bhutan (3.120 ảnh), Lào (2.300 ảnh), Maldives (2.000 ảnh), Hoa Kỳ (1.000 ảnh), Indonesia (100 ảnh), cùng Philippines và Thái Lan hỗ trợ xuất dữ liệu hình ảnh máy soi. Hiện tại phần mềm CBT cũng đã hoàn tất cài đặt thí điểm tại 14 quốc gia trong khu vực.

Bước chuyển dịch mô hình mang tính lịch sử của An ninh Hàng không Việt Nam

Tại Diễn đàn RASCF-APAC/14, phái đoàn Việt Nam đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng hàng không quốc tế khi trình bày báo cáo tham luận về cuộc đại cải cách thể chế mang tính chiến lược đối với hệ thống quản lý an ninh hàng không quốc gia. Việt Nam đã chính thức áp dụng mô hình quản lý mới, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2025, đánh dấu bước chuyển giao toàn diện nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả phối hợp điều phối.

Trước khi tái cơ cấu, mô hình cũ quy định Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) đảm nhiệm vai trò cơ quan quản lý, xây dựng quy chuẩn và giám sát thực thi; trong khi Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) phụ trách lực lượng an ninh hàng không nội bộ để vận hành trực tiếp tại các sân bay.

Theo mô hình cấu trúc mới hiện nay, vai trò của các bên đã có sự thay đổi căn bản:

Cơ quan có thẩm quyền về An ninh hàng không quốc gia (Appropriate Authority for AVSEC): Trách nhiệm này được chuyển giao toàn bộ từ Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) sang Cục Quản lý Xuất nhập cảnh thuộc Bộ Công an (MPSI). Trung tâm An ninh Hàng không Quốc gia trực thuộc Bộ Công an đóng vai trò hạt nhân điều phối công tác an ninh trên phạm vi toàn quốc. Việc ký kết văn kiện Giai đoạn V và đóng góp niên liễm cho chương trình CASP-AP cũng đã được chuyển giao thực hiện hợp pháp dưới tư cách cơ quan mới này.

Thực thi vận hành tại thực địa (Operational Implementation): Công tác kiểm soát và triển khai an ninh trực tiếp tại các cảng hàng không không còn do lực lượng nội bộ của doanh nghiệp cảng (ACV) tự thực hiện, mà được chuyển giao toàn bộ cho các đơn vị Công an cửa khẩu / Đồn Công an sân bay chuyên trách đảm nhiệm.

Mục tiêu của việc tái cơ cấu này nhằm tăng cường cơ chế chỉ huy tập trung, tối ưu hóa năng lực hiệp đồng tác chiến, chủ động phòng ngừa và xử lý kịp thời các hành vi can thiệp bất hợp pháp (AUI) vào hoạt động hàng không. Đồng thời, mô hình mới bảo đảm cam kết của Việt Nam trong việc tuân thủ đầy đủ Phụ ước 17 của ICAO và các nghĩa vụ quốc tế. Đối với các đối tác nước ngoài, đầu mối liên hệ phối hợp chương trình và kiểm tra tuân thủ hiện được tập trung về Trung tâm An ninh Hàng không Quốc gia thông qua hòm thư điện tử chính thức: antk@immigration.gov.vn.

Định hướng hành động cụ thể đối với các pháp nhân hàng không Việt Nam

Để hiện thực hóa các nghị quyết quốc tế và vận hành mô hình quản lý mới một cách đồng bộ, hiệu quả, báo cáo kết quả hội nghị đã đưa ra các kiến nghị hành động cụ thể cho các cơ quan quản lý và doanh nghiệp hàng không trong nước:

Đối với Cục Quản lý Xuất nhập cảnh – Bộ Công an, cần tiếp tục đẩy mạnh phối hợp chuyên môn sâu với văn phòng CASP-AP, khai thác triệt để Cổng thông tin bảo mật (Secure Portal) để cập nhật dữ liệu quốc tế. Đơn vị cần chủ trì nghiên cứu và áp dụng thí điểm các giải pháp phần mềm thông minh như ORR và CBT nhằm nâng cấp tính tuân thủ các Yếu tố cốt lõi CE 7, CE 8. Đồng thời, tổ chức các khóa tập huấn quy mô toàn ngành về các nội dung sửa đổi, bổ sung mới nhất của Phụ ước 17 và Phụ ước 9 là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu.

 

Đối với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), là đơn vị cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, điều chỉnh toàn diện Chương trình An ninh hàng không VATM cũng như Kế hoạch bảo đảm an ninh tại các cơ sở điều hành bay cốt lõi (các Trung tâm Kiểm soát Đường dài - ACC, Đài Kiểm soát Không lưu - TWR).

Việc chỉnh sửa phải đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ tuyệt đối với mô hình quản lý mới của quốc gia. Đặc biệt, VATM cần chú trọng nâng cao năng lực bảo đảm an ninh mạng chuyên ngành cho các hệ thống kỹ thuật phục vụ quản lý bay nhằm phòng ngừa các nguy cơ tấn công mạng hàng không vốn đang diễn biến phức tạp trên toàn cầu.

 

Chuỗi hội nghị quốc tế tại Colombo năm 2026 đã vạch ra lộ trình phát triển rõ ràng cho an ninh hàng không khu vực trong kỷ nguyên số. Việc Việt Nam chủ động thực hiện cuộc cách mạng thể chế và tích cực ứng dụng các giải pháp số hóa tuân thủ chuẩn mực quốc tế không chỉ thể hiện trách nhiệm quốc gia mạnh mẽ, mà còn là bước đệm vững chắc giúp ngành hàng không Việt Nam tự tin đạt kết quả cao trong đợt đánh giá USAP-CMA sắp tới của ICAO./.

(vatm.vn)