Phòng ngừa xung đột đường cất hạ cánh: Những nguyên tắc trọng yếu dành cho Kiểm soát viên không lưu

Tài liệu tập trung làm rõ các tình huống mà Kiểm soát viên không lưu (KSVKL) có thể không phát hiện kịp thời nguy cơ xung đột trên đường CHC trước khi cấp huấn lệnh, từ đó nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường các lớp phòng ngừa trong quá trình điều hành.

Theo kết quả phân tích, nhóm rủi ro Conflicting Runway Clearance after Non-Detection of a Potentially Conflicting Traffic (CCNDT) chiếm 178 trên tổng số 419 sự cố xâm nhập đường CHC mức độ nghiêm trọng A/B trong giai đoạn 2015–2024. Phần lớn các trường hợp này, tương đương 83%, xảy ra khi tàu bay, phương tiện hoặc người đang hoặc sắp hiện diện trong khu vực bảo vệ đường CHC khi đã được cho phép nhưng KSVKL không nhận biết, bỏ sót hoặc không duy trì đầy đủ nhận thức tình huống về sự hiện diện đó.

Trên cơ sở đó, các yêu cầu tăng cường phòng ngừa nguy cơ xung đột đường CHC được VATM đặt ra với mục tiêu hỗ trợ KSVKL nhận biết sớm tình huống nguy hiểm, hạn chế nguy cơ xâm nhập đường CHC và ngăn ngừa việc cấp huấn lệnh khi tình trạng đường CHC chưa thực sự được bảo đảm an toàn.

Yêu cầu khai thác bắt buộc áp dụng ngay

Trước mọi huấn lệnh liên quan đường CHC, KSVKL phải thực hiện kiểm tra, xác nhận tình trạng đường CHC kết hợp đối chiếu băng phi diễn và hệ thống giám sát. Việc kiểm tra phải bao gồm đồng thời: tình hình không lưu thực tế, huấn lệnh còn hiệu lực, băng phi diễn, công cụ hỗ trợ ghi nhớ trạng thái đường CHC, tình trạng đèn stopbar, camera giám sát và A-SMGCS (nếu có).

Chỉ được cấp huấn lệnh khi đã xác định rõ ràng tình trạng đường CHC, vị trí và ý định của tất cả tàu bay, phương tiện hoặc người liên quan và các yếu tố khai thác có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn đường CHC. Khi còn bất kỳ nghi ngờ nào liên quan đến hiệu lực của huấn lệnh đã cấp, vị trí tàu bay, phương tiện hoặc người chưa hoàn toàn thoát ly khỏi đường CHC hoặc có nguy cơ xâm nhập đường CHC, KSVKL không được cấp huấn lệnh tiếp theo cho đến khi xác minh và thiết lập lại trạng thái khai thác an toàn.

Việc sử dụng thuật ngữ liên lạc chuẩn là yêu cầu an toàn bắt buộc và phải được tuân thủ nghiêm túc trong mọi tình huống. Kíp trưởng, KSVKL điều hành, KSVKL hiệp đồng và các vị trí liên quan phải cùng duy trì nhận thức tình huống về trạng thái đường CHC, các huấn lệnh đã cấp, hoạt động của tàu bay, phương tiện; đồng thời chủ động nhắc, kiểm tra chéo và cảnh báo ngay khi phát hiện tình huống không phù hợp với tình hình khai thác thực tế.

Chỉ hoàn tất bàn giao khi bên nhận đã nắm rõ tình hình không lưu, xác nhận nắm bắt đầy đủ tình trạng đường CHC, các thông tin liên quan và không còn điểm mơ hồ về trạng thái đường CHC.

Để ghi nhớ trạng thái chiếm dụng đường CHC, KSVKL cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc điều hành và sử dụng hiệu quả các công cụ hỗ trợ: Sử dụng công cụ hỗ trợ ghi nhớ tình trạng đường CHC: KSVKL sử dụng linh hoạt các công cụ hỗ trợ ghi nhớ huấn lệnh đã cấp và tình trạng đường CHC như băng phi diễn giấy, băng phi diễn điện tử, ô/dải báo chiếm dụng CHC, chỉ báo trạng thái và các công cụ hỗ trợ bổ sung. Ghi nhận thông tin ngay lập tức: Mọi huấn lệnh dẫn đến hoặc có thể dẫn đến chiếm dụng đường CHC phải được ghi nhận ngay trên băng phi diễn hoặc công cụ hỗ trợ ghi nhớ trạng thái đường CHC theo quy định. Việc chậm cập nhật hoặc cập nhật không đồng nhất phải được coi là một nguy cơ an toàn cần kiểm soát. KSVKL thực hiện cập nhật ngay băng phi diễn và các công cụ hỗ trợ ghi nhớ tình trạng đường CHC sau khi cấp huấn lệnh. Hiển thị trực quan và nổi bật: Cơ sở Kiểm soát tại sân bay luôn luôn sử dụng việc thể hiện trên bàn điều hành về việc đường CHC tạm thời bị chiếm dụng hoặc huấn lệnh liên quan đường CHC còn hiệu lực một cách rõ ràng và dễ nhận biết , bao gồm việc sử dụng rõ ràng một ô hoặc dấu chỉ báo thể hiện đường CHC đang bị chiếm dụng. Công cụ thể hiện trạng thái đường CHC phải có tính nổi bật, được đặt trực diện ngay tại vị trí điều hành, đúng thời điểm, dễ nhận biết và gắn trực tiếp với ý định hành động của KSVKL. Đồng bộ thao tác trên hệ thống điện tử: Tại cơ sở có sử dụng băng phi diễn điện tử hoặc hệ thống tích hợp, việc nhập dữ liệu huấn lệnh phải được thực hiện đồng thời để kích hoạt đúng các tính năng cảnh báo hoặc phát hiện huấn lệnh mâu thuẫn nếu có. Áp dụng biện pháp bổ sung khi chiếm dụng kéo dài: Đối với các trường hợp chiếm dụng đường CHC kéo dài bởi phương tiện, công trình hoặc công tác kiểm tra, phải áp dụng các biện pháp bổ sung theo quy định như báo cáo định kỳ trên tần số, cập nhật, ghi nhớ trạng thái đường CHC trên băng phi diễn, briefing lại đầu ca và khi bàn giao vị trí. Kết hợp rà soát đa chiều: Việc kiểm tra phải bao gồm đồng thời: tình hình không lưu thực tế, huấn lệnh còn hiệu lực, băng phi diễn, công cụ hỗ trợ ghi nhớ trạng thái đường CHC, tình trạng đèn stopbar, camera giám sát và A-SMGCS (nếu có). KSVKL phải bảo đảm băng phi diễn luôn thể hiện chính xác trạng thái chiếm dụng đường CHC.

(vatm.vn -Nguồn: EUROCONTROL - Controller Detection of Potential Runway Conflict)